Piraye’ye ait nüfus cüzdanının 2. ve 3. sayfaları.
Piraye, Altunizade Nurhayat Hanım ile Ahmet Muhtar Bey’in ortanca kızı olarak 23 Aralık 1906’da İstanbul’da doğdu. Üç ismi vardı: Hatice Zekiye Prayende.
Nüfus cüzdanının “Doğum tarihi” satırında biri hicrî diğeri rumî iki farklı tarih var: 1324 ve 1322. Bu, bugün kullandığımız miladi takvimde 1906 yılına denk geliyor. “Aile ismi, yani lâkap ve şöhreti” satırındaki isimler: Altınoğlu ve Ran. Altınoğlu, annesinin aile adı, Ran ise Nâzım Hikmet’le evlendikten sonra kullandıkları soyadı.
1912, İstanbul. Piraye, teyzesi Saime’yle [Baltacıoğlu] Altunizade Köşkü’nün bahçesinde.
Babası Ahmet Muhtar Bey, Tercüman-ı Ahval gazetesinin sahibiydi. Aile, fırsat buldukça Nurhayat Hanım’ın baba evine, Altunizade Köşkü’ne giderdi. 50 dönüme yakın bahçenin içindeki köşk, hiç eksik olmayan konukların da katkısıyla dolup taşardı.
1914, İstanbul. Altunizade Köşkü’nün bahçesi. Sol önde kardeşi Selma ile Piraye, hemen arkada ablaları Fahamet (Fifi), ikinci sırada sağdan ikinci kızların biricik teyzesi Saime.
1915, İstanbul. Üç kız kardeş bir arada. Oturan Piraye, sol başta Selma, arkalarında ablaları Fahamet (Fifi). Piraye, evin ortanca kızı. Ablası Fifi ondan 4 yaş büyük, kız kardeşi Selma ise 4 yaş küçük.
İstanbul Kız Sanayi 1332-1333 Sene-i dersiyyesi. İbtidai kısmı, 2. Sınıf talebelerinden 456 numaralı Pirayende Ahmet Muhtar Hanıma ait İmtihan-ı umumiye notları listesi.
Piraye, Birinci Dünya Savaşı yıllarında İstanbul’da, Saraçhanebaşı’nda Kız Sanayi Mektebi’ne devam etti. 1916-1917 öğrenim yılında, bugün karne diyebileceğimiz imtihan notlarını gösterir belgede en düşük notu -ki o da 5- şu dört dersten almış: Kuran-ı Kerim ulum-ı diniye. Türkçe ve hat. Coğrafya ve tarih. Hesap.
1918, 28 Mart, İstanbul. İnas Sultanisi’nin, ikinci sınıf talibasından 310 numaralı Piraye Hanıma verdiği takdir belgesi.
Savaşın son yılında okul değiştirdi. İstanbul İnas Sultanisi [İstanbul Kız Lisesi, bugün Cağaloğlu Anadolu Lisesi] “Piraye Hanıma hüsn-i ahlakından ve dersinin gayretine mükafaten” takdir ve imtiyaz verdi.
1918, 28 Temmuz, İstanbul. Altunizade Köşkü’nün bahçesi. Piraye sağ başta.
1918. Ahmet Muhtar Bey ailesi beş ferdiyle aynı karede. Oturanların sağ başında Nurhayat Hanım, sol başında Piraye, arkada sağ başta Ahmet Muhtar Bey, yanında Selma ve Fifi.
1919 Ahmet Muhtar Bey ailesi kır gezisinde. Arkada oturan kadınlardan sağ baştaki Fifi, üçüncü Nurhayat Hanım, Selma annesinin arkasında ayakta, Piraye ise hemen yanında, günün modası olmalı, bir bant var başında. Baba Ahmet Muhtar Bey önde oturan, kravatlı.
1920, İstanbul. Bezm-i âlem Sultanisi, dördüncü sınıf talebesi Piraye Muhtar Hanım “hüsn-i rızasıyla mektebi terk eylemiş”tir. 12 Teşrinievvel 336 [12 Ekim 1920].
12 Ekim 1920 tarihli belge, adı Bezm-i âlem Sultanisi olarak değişen okuldan Piraye’nin kaydını aldığını gösterir. Savaş bitmiştir. İstanbul işgal altındadır. Ahmet Muhtar Bey, ailesini daha güvenli olduğunu düşünerek Bursa’ya taşır.
1920, Bursa. Piraye Bursa’da komşuları olan Ermeni ailesinin kızlarıyla. İki fotoğrafta da sol baştaki Lüsi, en yakın arkadaşıydı.
1920, Bursa. Soldan ikinci Piraye, hemen yanında, ayakta duransa Lüsi.
Bursa’da zaman, Piraye ve annesi Nurhayat Hanım için hem ömür boyu sürecek sağlam dostlukların kurulduğu, hem de evlilik ve boşanma gibi önemli kararların alındığı zaman oldu.
1921, Bursa. Piraye [soldan ikinci] arkadaşlarıyla.
1921, Bursa. Amerikan Kız Koleji’nin 1920-21 öğrenim döneminin ikinci yarıyılına ait karne.
1922. Ahmet Muhtar Bey ve ailesi.
Piraye evlenme telaşındayken annesi boşanma arifesindedir. Nurhayat Hanım, Kurtuluş Savaşı’nın bitmesine yakın durumu gözden geçirmek amacıyla İstanbul’a gidip bir türlü dönmeyen kocası Ahmet Muhtar Bey’in İstanbul’da başka bir kadınla nikâh kıydığını öğrenip ondan ayrılma kararı alır.
1922. Piraye, babası Ahmet Muhtar Bey ve kardeşi Selma.
Piraye’nin babası Ahmet Muhtar Bey, Vedat Örfi’yi tanıdığından kızının evliliğine karşı çıkar; ona göre “eli iş tutmayan, tutacağa da benzemeyen bir paşazade”dir damat adayı. Mehmet Ali Paşa’nın ikinci karısı İye [Refika Bengü, iye=teyze] de Piraye’yi görür görmez evin küçük oğlu Vedat’ı “sen evlenecek adam değilsin, harcama bu kızı” diye uyarır. Ama ne fayda! Aşka söz geçirmek mümkün mü?